‘Samen krijgen we grip op onze eigen, duurzame energie’
Vrijstad Energie viert in 2026 haar tienjarige jubileum. Daarom blikken we dit jaar met verschillende betrokkenen terug op wat we samen hebben bereikt in Culemborg. Én we kijken vooruit. Oud-bestuurslid Sophie Schut bijt de spits af. Zij was vanaf het eerste uur betrokken bij de coöperatie. Hoe is dat zo gekomen?
Het begin: een regionaal initiatief
Sophie vertelt: ‘Zo rond 2015 ontstond er in de regio Rivierenland een initiatief om meerdere energiecoöperaties te starten. In Culemborg waren Han Horstink en Gerwin Verschuur de initiatiefnemers, zij verzamelden mensen om zich heen die wilden meedoen. Gerwin kende ik al van Thermo Bello, het warmtebedrijf voor en door bewoners in de wijk EVA-Lanxmeer, waarvan hij directeur is. Ik werkte in die tijd als exploitatiemanager van warmtenetten bij energiebedrijf Essent, en heb meegedacht over wat er allemaal bij zo’n bewonersinitiatief komt kijken. Dus toen hij en Han het idee hadden opgevat om een brede energiecoöperatie op te starten, belden ze mij; of ik wilde meedenken…
Brainstormen en oprichting
Ik wist niet precies waar ik aan begon, maar het idee van Han en Gerwin klonk goed. Dus ik deed mee, net als Frans Buysse, die de eerste voorzitter werd. We kregen een subsidie uit de regio om op te starten. In Geldermalsen was al een energiecoöperatie, en daar kwamen we een paar zaterdagmiddagen bij elkaar, met groepjes uit Buren, Tiel en Zaltbommel, die ook energiecoöperaties in hun gemeente wilden oprichten. We kregen voorlichting over coöperaties, bekeken voorbeelden uit andere plaatsen en we werkten aan ideeën. Daarna zijn Frans, Han en ik naar de notaris gegaan. Eerst hebben we de statuten voorbereid en op 22 juni 2016 was de officiële oprichting. Er was een klein geldpotje om een website te lanceren. Dat was echt het begin. Verder was er nog niets.
De eerste projecten: wind en energiebesparing
Kort na de oprichting klopte de gemeente Culemborg bij ons aan voor hulp. Zij waren bezig met een plan voor windenergie en vroegen of wij burgerparticipatie en lokaal eigendom wilden oppakken. Dus inwoners echt erbij betrekken. Dat was spannend, want we waren nét gestart. Maar we wilden de kans ook aangrijpen, dus hebben we ja gezegd. Later is dat afgesplitst in een aparte windcoöperatie (Vrijstad Windwinning). Han pakte ondertussen het thema energiebesparing in huis op. We organiseerden informatieavonden in verschillende wijken. En onze energiecoaches gingen bij mensen thuis langs. Dat zorgde voor bekendheid en betrokkenheid. Zo kwamen de eerste leden binnen. En natuurlijk via de zonneprojecten, waarin je als lid kon investeren.
Zon op sporthal Parijsch
Want vrijwel meteen startten we ook met zonne-energie.De gemeente wees sporthal Parijsch aan als mogelijke locatie voor zonnepanelen. Arjen Schamhart werd projectleider en we verzamelden voorbeelden uit het hele land, want bijna niemand had dit toen nog gedaan.
Wat mij altijd is bijgebleven, is het moment waarop we in de kantine van de sporthal ons verhaal vertelden aan geïnteresseerde bewoners. Ik dacht echt: ‘wie gaat hier zijn geld in steken?’ We waren maar een paar mensen met een goed verhaal. Maar mensen schreven zich direct in, inclusief investering! Dat vertrouwen vond ik echt bijzonder en het was natuurlijk heel motiverend.
Betrokken bij het klimaatprobleem
Mijn motivatie om bestuurslid te worden was tweeledig: ik werkte in de energiesector en vond het vanuit mijn professionele achtergrond leuk en interessant om bij te dragen aan een energiecoöperatie. Maar ik ben ook sterk begaan met het klimaatprobleem: de energietransitie is niet alleen een taak van overheid en markt. Ik vind dat burgers zelf ook een rol kunnen en moeten spelen. Het voorbeeld van bewonersinitiatief Thermo Bello liet zien dat dat kon. Heel inspirerend!
Zeven jaar inzet
Ik ben zeven jaar bestuurslid geweest. In het begin was ik secretaris en ook het eerste aanspreekpunt voor zonneprojecten. Toen de eerste penningmeester stopte, nam ik dat over. Ik ben geen geboren boekhouder, maar ik ben niet bang voor cijfers. Met ondersteuning van een administratiekantoor zorgde ik ervoor dat de coöperatie financieel gezond bleef. Dat vond ik een belangrijke verantwoordelijkheid.
De taken, ook als penningmeester, werden steeds uitgebreider. We begonnen met vrijwel niets, maar al gauw liepen er meerdere zonneprojecten. Ik had vooraf met mezelf afgesproken dat ik maximaal 4 uur per week aan Vrijstad Energie ging besteden. Maar in sommige periodes is het wel eens meer geweest (lacht).
Innovatieve zonprojecten
Ik kijk met heel veel plezier terug op mijn tijd als bestuurslid. Ik ben nu directeur bijEnergie van Utrecht en werk dagelijks met energiecoöperaties. Het enthousiasme daarvoor is bij Vrijstad Energie ontstaan. Natuurlijk was het ook weleens lastig, maar ik ben echt trots op wat we allemaal hebben gerealiseerd in een relatief kleine gemeente als Culemborg. Twee van onze zonneprojecten zijn écht innovatief. Een zonnedak boven een parkeerplaats met laadpalen, en verticale zonnepanelen op landbouwgrond. Dat was nog niet eerder gedaan in Nederland. Daarvoor gaan ook veel credits naar Arjen, die dat als projectleider met veel doorzettingsvermogen en goede ideeën heeft gerealiseerd.
Bewoners activeren
Ook hebben we veel energiebesparingsinitiatieven in Culemborg opgezet. Veel bewoners hebben maatregelen in hun eigen woning getroffen, zoals isolatie. Tenslotte is uit Vrijstad Energie een aantal spin-offs ontstaan: de windcoöperatie en warmteprojecten zoals Warm Westerkwartier en Warm Molendijkzicht. In de startfase hebben we die projecten ondersteund. Mooi om te zien dat er in Culemborg zoveel bewonersinitiatieven zijn!
Van en voor Culemborgers
Ik zou wensen dat meer inwoners Vrijstad Energie kennen, omdat de coöperatie hen echt iets te bieden heeft. Je kunt als burger een actieve rol spelen in de energietransitie, met zeggenschap over je energievoorziening. We kunnen een eigen energiegemeenschap worden. Daar zijn nu ook wetten voor gekomen, het is dus geen hobbyproject meer. Vrijstad Energie is van en voor Culemborgers en zet zich in voor betrouwbare en duurzame energie, op een eerlijke manier. Zodat we niet afhankelijk zijn van grote energiebedrijven of dubieuze regimes.
Het is belangrijk dat mensen weten dat we géén bedrijf zijn dat geld wil verdienen. Vrijstad Energie is een coöperatie, en dat werkt anders: we hebben geen winstoogmerk, maar moeten natuurlijk wel financieel gezond zijn. Je kunt het vergelijken met een sportvereniging. Een club waar je bij wilt horen.
Inspiratie en gezelligheid
Voor de komende tien jaar wens ik Vrijstad Energieveel bekendheid, (nieuwe) leden en mooie, duurzame energieprojecten. Zodat nog meer mensen geïnspireerd raken om in hun eigen woning met energiebesparing aan de slag te gaan. En dat we energiedelen in Culemborg kunnen opzetten.
Ik hoop dat meer inwoners ontdekken dat het ook heel leuk en gezellig is om je in te zetten voor Vrijstad Energie, en dat je daarvoor echt geen techneut hoeft te zijn. Je leert andere Culemborgers kennen en je doet samen iets goeds voor de stad.’