De plussen en minnen van een thuisbatterij

Slimme investering of… … belastend voor het milieu en het stroomnet?

Veel mensen hebben vragen over thuisbatterijen, jij misschien ook wel. Wat is een thuisbatterij of thuisaccu eigenlijk, en wat kan je ermee door het jaar heen? Is zo’n batterij een goede investering? Wat heb je eraan als straks de salderingsregeling stopt? En kan je een thuisbatterij ook gebruiken als noodstroomvoorziening? Vrijstad Energie ging erover in gesprek met twee kenners: Lennart Bijnagte en Steven Hulst, van Energie Samen Rivierenland.

Wat is een thuisbatterij eigenlijk?

Lennart: “Simpel gezegd is een thuisaccu een lithiumbatterij waarin je zelf opgewekte energie kunt opslaan, die je op een later moment weer kunt gebruiken of terugleveren aan het stroomnet. Er zijn veel verschillende soorten thuisaccu’s verkrijgbaar, met weinig (2,7 kWh) tot veel opslagcapaciteit (10 kWh of meer), dus daar moet je goed op letten bij de beoordeling ervan. Je hebt plug-in-batterijen die je gewoon in het stopcontact steekt, maar ook grotere, vaste installaties die je direct aansluit op je meterkast.

De belangrijkste functionaliteit van een thuisaccu is dat je je eigen zonnestroom beter kunt gebruiken. Een huishouden gebruikt normaal gesproken ongeveer 30 procent van de opgewekte zonnestroom direct zelf. Ongeveer 70 procent wordt uitgewisseld met het net. Met een thuisaccu kun je je eigen verbruik verhogen.”

Wat kun je ermee in de zomer en in de winter?

Lennart: “Vooral in de lente en zomer kun je de batterij goed vullen, want er zijn dan veel zonuren. Je kunt dan ’s nachts stroom verbruiken uit je eigen batterij. In de winter is dat lastiger. Want zelfs op een zonnige winterdag wek je vaak niet meer op dan wat je apparaten samen verbruiken. Ik heb dan bijvoorbeeld mijn warmtepomp en mijn wasmachine aanstaan. Dus op zo’n dag heb je eigenlijk weinig aan een batterij, want die laadt dan niet of nauwelijks op”.

”De inzet van een thuisaccu is met name zinvol van maart tot en met september”, vertelt Steven.

Voor welke doelen kun je een thuisbatterij inzetten?

Steven: “Er zijn meerdere doelen mogelijk. Het vergroten van je gelijktijdigheid is de toepassing van de thuisbatterij waar wij het meeste in zien. Dat wil zeggen dat je meer van je eigen opgewekte zonnestroom direct zelf gebruikt. Dat kan al met een relatief kleine batterij van 2,7 of 4 kWh.”

“Een thuisaccu is al snel te groot”, vult Lennart aan. “Die staat er dan een groot gedeelte van de tijd voor niks, en hoe groter de batterij, hoe lastiger het wordt om die terug te verdienen.”

Een andere toepassing van de batterij is handelen op de onbalansmarkt. Daarvoor heb je minimaal een accu van 5 kWh nodig. De batterij koopt dan stroom in op momenten dat die goedkoop is en levert terug wanneer de tarieven hoger zijn. Steven: “Ik ben geen fan van deze handel, want het is een extra belasting voor het stroomnet, dat nu al vol zit. Bovendien levert deze handel intussen weinig meer op, omdat de prijsverschillen steeds kleiner worden. Er zijn nog steeds leveranciers van thuisbatterijen die deze toepassing als verkoopargument gebruiken, maar wij raden het niet aan. Het is heel risicovol, dus er is geen garantie dat je de investering zult terugverdienen of er winst mee behaalt“.

Lennart: “In Duitsland is onbalanshandel zelfs verboden, vanwege de impact die het kan hebben op het elektriciteitsnet. In Nederland hebben nu ongeveer 100 duizend mensen een thuisaccu, dat veroorzaakt nog geen grote problemen. Maar het aantal thuisbatterijen groeit hard, dus ik houd mijn hart wel een beetje vast voor wat er gaat gebeuren als de salderingsregeling stopt.”

Is een thuisbatterij ook inzetbaar als noodstroomvoorziening?

Steven: “Ja, noodstroomvoorziening is inderdaad een derde toepassing. Maar daar zijn een paar kanttekeningen bij:

• De meeste thuisbatterijen zijn niet standaard geschikt als noodstroomvoorziening. Dat vraagt om extra aanpassingen aan de meterkast en speciale omvormers. Vaak is het ook geen noodstroom waarbij je hele huis blijft functioneren; meestal blijft er één groep actief. Je kunt er dan bijvoorbeeld voor kiezen om je koelkast en vriezer van stroom te voorzien, zodat je eten niet bederft.
• De noodstroom is voldoende voor hooguit enkele dagen als je zuinig bent. Een zuinig huishouden verbruikt ongeveer 5 kWh per dag (zonder warmtepomp of elektrische auto). Met een batterij van 10 kWh kan je dan twee dagen vooruit. Het is dus geen oplossing voor de lange termijn.
• Het Nederlandse elektriciteitsnet is behoorlijk stabiel, zeker vergeleken met andere landen. Dus je kunt je afvragen of de kosten voor een noodstroomvoorziening lonen, bij een relatief laag risico op langdurige stroomuitval.”

Lennart: “De enige manier om echt noodstroom te hebben, is dat je een schakelaar plaatst tussen de hoofdmeter en de meterkast. Dan kun je je huis volledig loskoppelen van het net wanneer een stroomstoring is, en dan laat je alles draaien op de thuisaccu. Maar dat vraagt om een flink grote installatie die minimaal 10 tot 15 duizend euro kost.” Steven vult aan: ”Bedenk dus goed wat je wilt als het gaat om noodstroom: welke apparaten wil je kunnen blijven gebruiken en voor hoeveel uur? Stel daarover kritische vragen aan de leverancier. Een warmtepomp verbruikt bijvoorbeeld veel stroom. Bedenk wat je daarvoor over hebt.”

Wat kost een thuisbatterij?

Lennart: “Je kunt op dit moment ongeveer € 400,- per kilowattuur aanhouden voor een lithiumbatterij voor consumenten. Grotere systemen gaan richting € 350,- per kilowattuur. Een batterij van 20 kWh kost dan al snel rond de € 7000,- of meer. Maar ga vooral ook zelf op zoek naar prijzen. De verwachting is dat die de komende jaren gaan dalen.”

Waarop moet je letten als je overweegt een thuisaccu aan te schaffen?

Lennart: “Je ziet vaak dat leveranciers te grote accu’s aan consumenten willen verkopen. Ook beloven ze vaak verdienmodellen die niet kloppen. Neem deze verhalen altijd met een korreltje zout. Let ook goed op koppelverkoop als je je oriënteert: soms zit je bij de aanschaf van een thuisbatterij voor een lange periode vast aan een energieleverancier. Vraag dus goed door naar de voorwaarden.”

Steven: “Je zult de aanschaf niet snel terugverdienen, dus je neemt zo’n batterij vooral om zoveel mogelijk van je eigen opgewekte stroom te kunnen verbruiken. Als de salderingsregeling in 2027 stopt dan zou de thuisbatterij interessant kunnen worden. Maar nu is dat nog niet het geval.”

Lennart vult aan: “Een thuisbatterij is eigenlijk alleen interessant als je een dynamisch energiecontract hebt, waarbij de prijzen voor stroom niet vaststaan, maar meebewegen met de actuele prijzen op de energiemarkt. De stroomprijzen wijzigen per uur of kwartier. De batterij communiceert met je slimme energiemeter en laadt en ontlaadt op de voordeligste manier. Met een vast energiecontract (met vaste tarieven) verdien je een thuisbatterij niet terug.”

Hoe zit het met brandveiligheid en milieu-impact van thuisaccu’s?

Lennart: “Ik maak me niet zozeer zorgen dat een accu spontaan in brand vliegt. Ze kunnen best tegen een stootje. Het probleem is als er brand ontstaat in de omgeving. Dan is een huis met een accu vaak niet meer te blussen. De brandweer geeft aan dat zo’n huis wordt afgeschreven. Het risico is klein, maar de impact is groot.

Daarnaast is er de milieu-impact van de productie. Voor lithiumaccu’s zijn zware metalen nodig. Dat gaat per definitie ten koste van natuur en milieu. Voor elektrische auto’s vinden we dat soms acceptabel, omdat elektrisch rijden fossiele brandstoffen vervangt, maar voor een thuisbatterij moet je daar veel kritischer naar kijken. Er worden nu ook zoutaccu’s (ook wel natriumaccu’s) ontwikkeld. Daarin zitten geen zware metalen, dus dit kan een duurzaam alternatief worden voor de lithiumaccu.”

Kun je de terugleverkosten voor je zonnestroom compenseren door een thuisaccu aan te schaffen?

Lennart: “Je ziet vaak dat menseneen thuisbatterij overwegen omdat ze niet al hun zonnestroom zelf verbruiken en terugleverkosten moeten betalen. Dat voelt pijnlijk, en dat willen ze afkopen met een accu. Maar in de praktijk is zo’n accu vaak duurder dan de terugleverkosten. Dat willen afkopen is een heel logische denkfout. Overal zitten accu’s in: je telefoon, je laptop, je auto. Dan denk je: dat doe ik ook voor mijn zonnestroom, maar dat valt dus tegen, zowel financieel als in het verhogen van je gelijktijdigheid. Die gaat van 30% zonder batterij naar maximaal 70% mét een thuisbatterij. Vanwege het verschil in zonuren tussen zomer en winter krijg je het percentage nooit naar de 100%. Gelukkig zijn er andere vormen van opslag die vaak meer opleveren, zoals warmteopslag via een boiler. Dat vergeten mensen vaak.”

Hoe werkt dat dan? Via warmteopslag meer rendement uit je zonnepanelen halen? Dus zonder batterij?

Steven: “Je kunt je warmwatervoorziening voor douchen regelen met een warmwaterboiler, die maakt gebruik van jouw zonnestroom. Daar kun je ook subsidie voor krijgen.” Lennart: “We overschatten hoeveel energie er in een accu zit en onderschatten hoeveel energie het kost om water te verwarmen. In een boilervat met 100 liter warmwater zit al snel ongeveer 5 kWh aan energie. Als je thuis een bad hebt of veel warm water gebruikt is het goedkoper en efficiënter om in een boiler te investeren dan in een thuisaccu.”

Is het ook mogelijk om een buurtbatterij aan te schaffen, bijvoorbeeld met je straat?

Lennart: “Ik zie vier niveaus waarop je accu’s kunt inzetten: thuis, in de buurt, op het middenspanningsniveau bij wind- en zonneparken, en op het hoogste niveau bij het landelijke TenneT-net. Elk niveau heeft voor- en nadelen: zo kun je met thuisbatterijen energiebelasting uitsparen vanaf 2027. Voordelen van de grote accu’s bij TenneT zijn dat zij goedkope netaansluitingen en toegang tot meer markten hebben. Buurtbatterijen zitten daar qua niveau precies tussenin en hebben daardoor eigenlijk vooral nadelen. Je kunt er geen energiebelasting mee uitsparen en de netaansluiting is relatief duur. Er is veel onderzoek naar gedaan, maar er is nog geen succesvol gerealiseerde buurtbatterij.”

Conclusie: wat is jullie advies over de thuisbatterij?

Steven: “Dat je het niet moet doen om er geld mee te verdienen. Dat gaat je zeer waarschijnlijk niet lukken. Wij raden het niet aan.”

Lennart: “Het duurzaamheidsargument klopt vaak niet. De voordelen wegen niet op tegen de nadelen. Kijk dus ook naar alternatieven en zoek goed uit wat een thuisbatterij wel en niet doet.”